Nhận diện các thách thức về an toàn, an ninh thông tin trong bối cảnh bùng nổ trí tuệ nhân tạo

1. Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo đã trở thành một trong những công nghệ cốt lõi thúc đẩy chuyển đổi số trên phạm vi toàn cầu. AI được ứng dụng rộng rãi trong phân tích dữ liệu lớn, tự động hóa quy trình, giám sát an ninh mạng và hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực. Tuy nhiên, song hành với những lợi ích đó là sự gia tăng đáng kể các rủi ro và thách thức về an toàn, an ninh thông tin.

Thực tiễn cho thấy, AI đang tạo ra một “cuộc chạy đua” mới giữa hai phía: một bên là các tổ chức, doanh nghiệp sử dụng AI để nâng cao năng lực phòng thủ mạng; bên còn lại là các nhóm tội phạm mạng khai thác chính công nghệ này để phát triển các phương thức tấn công tinh vi hơn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc nhận diện sớm các mối đe dọa và xây dựng các giải pháp bảo vệ phù hợp trong kỷ nguyên AI.

2. AI và những thay đổi trong bức tranh an toàn, an ninh thông tin

AI đang góp phần “dân chủ hóa” các công cụ an toàn thông tin, cho phép tự động hóa quá trình phát hiện, phân tích và phản ứng với sự cố an ninh mạng. Các hệ thống sử dụng AI có khả năng học hỏi từ dữ liệu lịch sử, phát hiện hành vi bất thường và hỗ trợ phản ứng nhanh trước các mối đe dọa.

Tuy nhiên, chính các đặc tính này cũng khiến AI trở thành công cụ nguy hiểm khi rơi vào tay các đối tượng xấu. Tội phạm mạng có thể sử dụng AI để:

• Tạo nội dung giả mạo với độ chân thực cao
• Tự động hóa việc dò quét và khai thác lỗ hổng
• Phát triển phần mềm độc hại có khả năng thích nghi và né tránh cơ chế phòng thủ

Do đó, AI không chỉ là “lá chắn” mà còn có thể trở thành “vũ khí” trong các cuộc tấn công mạng thế hệ mới.

3. Các thách thức về an toàn, an ninh thông tin trong năm 2025

3.1. Gia tăng các hình thức lừa đảo và giả mạo nhờ AI

AI cho phép tạo ra email, tin nhắn và nội dung giả mạo với ngữ cảnh, ngôn ngữ và phong cách rất giống thật. Sự phát triển của công nghệ deepfake còn khiến việc giả mạo giọng nói, hình ảnh và danh tính trở nên khó phân biệt hơn, làm suy giảm hiệu quả của các biện pháp phát hiện truyền thống.

3.2. AI trong các chiến dịch gián điệp mạng và thao túng thông tin

AI đang được sử dụng để tự động tạo, khuếch đại và lan truyền thông tin sai lệch trên không gian mạng, đặc biệt trong các thời điểm nhạy cảm như khủng hoảng xã hội, sự kiện chính trị hoặc tài chính. Điều này tạo ra thách thức lớn cho các tổ chức và chính phủ trong việc bảo vệ tính toàn vẹn của thông tin.

3.3. Ransomware và chiến thuật tống tiền kép

Các cuộc tấn công ransomware đang chuyển từ mô hình mã hóa dữ liệu đơn thuần sang chiến thuật tống tiền kép, kết hợp mã hóa dữ liệu và đe dọa công khai thông tin. Sự phát triển của mô hình “Ransomware-as-a-Service” cùng với sự hỗ trợ của AI khiến các cuộc tấn công này trở nên dễ triển khai và khó phòng thủ hơn.

3.4. Khai thác lỗ hổng bảo mật với tốc độ cao

AI giúp tin tặc rút ngắn đáng kể thời gian phát hiện và khai thác lỗ hổng bảo mật. Khoảng thời gian từ khi lỗ hổng được công bố đến khi bị tấn công ngày càng thu hẹp, gây áp lực lớn cho các tổ chức trong công tác vá lỗi và bảo vệ hệ thống.

3.5. Đánh cắp dữ liệu, danh tính số và tấn công Web3

AI hỗ trợ tội phạm mạng trong việc đánh cắp thông tin đăng nhập, dữ liệu cá nhân và tài sản số. Trong môi trường kết hợp giữa hệ thống truyền thống và điện toán đám mây, việc truy vết và xác định danh tính kẻ tấn công ngày càng trở nên khó khăn.

4. Một số khuyến nghị trong bối cảnh ứng dụng AI

Thứ nhất, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến AI, bao gồm các quy định về đạo đức, trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với các hệ thống ứng dụng AI.

Thứ hai, các tổ chức cần thường xuyên rà soát, đánh giá mức độ an toàn của hệ thống thông tin, triển khai đầy đủ các phương án bảo đảm ATTT theo cấp độ, đồng thời tăng cường năng lực giám sát và cảnh báo sớm.

Thứ ba, cần chú trọng bảo mật môi trường điện toán đám mây, kết hợp các giải pháp giám sát, tự động hóa và phản ứng sự cố nhằm giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh hệ thống ngày càng phức tạp.

Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế về AI và an ninh mạng, hướng tới các chuẩn mực chung nhằm bảo đảm AI được phát triển và sử dụng một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

5. Kết luận

Trí tuệ nhân tạo đang và sẽ tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong cả phòng thủ và tấn công mạng. Việc nhận diện đúng các thách thức về an toàn, an ninh thông tin trong bối cảnh bùng nổ AI là tiền đề quan trọng để xây dựng các chiến lược bảo vệ hiệu quả. AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được ứng dụng song hành với các biện pháp quản trị, pháp lý và nâng cao nhận thức an toàn thông tin một cách toàn diện.